ዋእ! ሕጂ ኸኣ ሓድሽ ቅዋም!!! እቲ ብባይቶ ኤርትራ ዝጸደቐ ቕዋም ከ: እንታይ ኢዩ ክኸውን?

Drs. Tsegezab Gebregergis, London, September 08, 2015

ኩሉኹም ጽሑፋተይ እትነቡ ተኸታተሊ ከም እትዝክርዎ: ኣብ ጽባሕ ናይ’ቲ (ክቡር) ፕረዚደንት ኢሰያስ ኣፈወርቂ: ብምኽንያት ጽምብል መዓልቲ ነጻነት ምርኩስ ገይሩ: ንምንዳፍ ሓድሽ ቅዋም (The launching new draft   constitution) ኣመልኪቱ ኣብ ዝሃቦ ሃንደበታዊ መደረ: ነዛ እትስዕብ ሓጻር ሪኢቶ ብቛንቛ እንግሊዝ (A Brief Comment to the Bombshell Announcement of PIA) እትብል ኣርእስቲ ጺሒፈ ነይረ:: ኣብ’ታ ዘቕረብክዋ ጽሕፍቲ: ፕረዚደንት ኢሰያስ ኣፈወርቂ: ሓድሽ ቅዋም ክነድፍ (new draft constitution) ስልጣንን ሓላፍነትን ከም ዘይብሉን: ከምኡ ክገብር እንተኾይኑ ኸኣ: ሕጋዊ ከም ዘይኮነ: እታ ሓንቲ እቲ ፕረዚደንት ክገብራ ዝኽእል: ነቲ ሕዝቢ ተኻቲዑ ዘጽደቖ ቅዋም (ratified constitution): ኣብ ምትግባሩ ኣመልኪቱ ክሰርሕን ከተግብርን ከፈጽምን ጥራይ ኢዩ:: ክንዲ ዝኾነ ኸኣ: ኣብ’ዛ ናይ ሎሚ ዘቕርባ ዘለኹ ጽሑፈይ ከኣ: ፕረዚደንት ካብ ምንታይ ተበጊሱን: ብድሕሪ ተበግሶኡ ኸ: እንታይ ዝተኸወለ ሕቡእ ዛዕባ ኣለዎ? ኣብ ዝብል ኣመልኪተ ክትንትን ኢየ:: ቅድሚ ኹሉ ኸኣ: ምንዳፍ ማለት: እንታይ ማለት ኢዩ? ብዝብል ትንታነይ ክፍልም ኢየ::
መጀመርያ ክበርህ ዘለዎ ጉዳይ: ምንዳፍ ዝብል ቃል: ንዝነበረ ምቕጻል ማለት ዘይኮነ: ከም ብሓድሽ ምርቃቕ: ምህናጽ: ምጅማር ማለት ምዃኑ: ናይ ሓባር ተረድኦ ክንሕዝ ይመርጽ:: ምኽንያቱ ገለ ሰባት እቲ ምንዳፍ ዝብል ቓል: ምስ ኣቐዲሙ ተዳልዩ ንዝነበረ ምቕጻል: ወይ ምምሕያሽ ብምትሕሓዝ: ዘይትርጉሙ የትሕዝዎ ስለ ዘለዉ: ርእሰ ነገር ጉዳይና: ካብ’ቲ ምንዳፍ ዝብል ቃል ክብገስ ስለ ዘለዎ ኢዩ::
ኩሉኹም ከም ዝሰማዕኩሞ: ኣብ መበል 23 ዓመት ጽምብል ነጻነት ኤርትራ: (ክቡር) ፕረዚደንት ኢሰያስ ኣፈወርቂ: ህዝቢ ንዝጽበዮ ዝነበረን: ሃረርታ ዝገበረሉን ገዚፍ ጉዳይ ማለት:-
  1. ብዘይ ኣገባብ: ኣብ ማእሰርቲ ዝበልዩ ዘለዉ ዜጋታቱ ብቕጽበት ዝፍትሕሉን: ናብ ፍርዲ ዝቐርብሉን: ምሕረት   ዝግበረሉን ሃዋህው ክሰምዕ:-
2.. ኣብ ሞንጎ ህዝቢ ተፈጢሩ ንዘሎ ምትፍናን ንምጽባብ: ናይ ዕርቅን ስኒትን ኣዋጅ (reconciliation & concord) ተኣዊጁ: ሰላም     ዝሰፍነሉ ሃዋህው ክፍጠር:-
  1. ብጅምላ ሃጽ ኢሎም ሃገሮም ገዲፎም ንዝስደዱ ዘለዉ መንእሰያት: ጠንቂ መስደዲኦም ፈሊጥካ ፍታሕ ብምግባር: መንእሰያት ኣብ ሃገሮም ረጊኦም ዝዓርፍሉ ባይታ ዘጣጣሓሉ ምቹእ ኩነታት ክምድመድ:-
  2. ኣቐዲሙ ንዝጸንሐ ዘይተተግበረ ቅዋም (implement the unimplemented Constitution) ብምትግባር: ኣካይዳ መንግስትን ምምሕዳር ሃገርን: ሕጋዊ ማዕልቦ ዝገብረሉ ኩነታት ኣመልኪቱ መደረ ከስምዕ እናተጸበዮ እንከሎ ኢዩ: (ክቡር) ፕረዚደንት ኢሰያስ ኣፈወርቂ ሃንደበት ሓድሽ ቅዋም ክነድፍ ምዃኑ ገሊጹ::
ምኽንያት ናይ ሓድሽ ቅዋም ምንዳፍ ክገልጽ እንከሎ ኸኣ: ኣብ ውሽጢ እዚ 20 ዓመት ዝተመሃርናዮን ዝተሞክርናሉን ጉዳይ ስለ ዘሎ ኢዩ ይብል::
ንምዃኑ ኣብዚ ዕስራ ዓመት ዝሓለፈ ጉዕዞ ነጻነትን ሉኡላውነትን: እንታይ ዝተፈጥረ ጉዳይ ኣሎ ዲዩ? ኩሉ ከም ዝፈልጦን ከም ዝዝክሮን: እዛ ሃገር እዚኣ ቅድሚ ነጻነታ ኣትሒዙ: ካብ ርሑቕን ቀረባን ብዝመጹ ተጻባእቲ: ኣብ ዝባና ዘንጸላሉ ሓደጋ ከም ዘሎ ብሓባር ክንቃለሶ ዝጸናሕናን ዘለናን ጉዳይ ኢዩ:: እሞ ሕጂ ድኣ ኣየናይ ካብ’ቲ ልሙድ ክኸይድ ዝጸንሕ ተጻብኦታት: ዝተፈልየ ማዕረ ንዓመታት ዝደኸምካሉ ቅዋም ዘቐይር ኩነት ስለ ዝተረኽበ ኢዩ: ሓድሽ ቅዋም ምንዳፍ ዝዋጠየሉ ዘሎ:: ዶስ! (ክቡር) ፕረዚደንት ኢሰያስ ኣፈወርቂ ዊን ከም ዝበሎ: ህዝቢ ብዘይርእዮ ባዕሉ ብዝፈጠሮ ሓድሽ ኩነታት ኢዩ ዘዛርበና ዘሎ? ዶስ ኣይፍለጥን ከም’ቲ በቕሊ ብዘይ ልጓም ዘይትኸይድ: ንባዕሉ ነቲ ኣካይዳኡ ልጓም ክኣስረሉ ደልዩ ዶ ኾን ይኸውን? ኣይመስለንን ምኽንያቱ: እዛ ምንፋጽ ጥራይ ከም ባህሪኣ ዝወሰደቶ በቕሊ: ብዊንታኣ ልጓም ክግበረላ ነቲ ልጓም ስለ ዘይተቐብለካ: እቲ ምንታይሲ ካብ’ቲ ልጓም ረብሓ ስለ ዘይብላ: ብሪዲኢተይ ግን: ካብ’ዚ ዝስዕብ ኩነታት ተበጊሱ ንምንዳፍ ቅዋም ዝዛረብ ዘሎ ኮይኑ ይስመዓኒ:: ንሱ ኸኣ እዚ ዝስዕብ ኢዩ:-
  1. መጀመርያ ነቲ ኣብ ታሪኽ ኤርትራ ከም ኣቦ ንድፊ ቅዋም ዝፍለጥን ዝጽዋዕን ዶክተር በረኸት ሃብተስላሴ: ተጸዋዕን ተጠቃስን ኮይኑ ብዋንነት ናይ’ቲ ንፈለማ እዋን ዝተጻሕፈ መጽሓፍ ቅዋም: ስሙ ክሕከኽን ክስረዝን ስለ ዝደለዮ ኢዩ: እዚ ኸኣ ካብ ዘለዎ ቂሚን ቅርሕንትን ዝብገስ ኢዩ::
  2. ንኹሎም ነቶም ብስም ተቛወምቲ ሓይልታት ዝፍለጡ: መበገሲ ምምሕዳር ኣብያተ ጽሕፈቶም ኣብታ ምስ ኤርትራ ኣብ ኩናት ጸሚዳ ዘላ ኢትዮጵያ ኣዲስ ኣበባ ዝኾነን: ምኽርን ፋንይናንሳዊ ምወላን ኣፍልጦን ዝረኽቡን: ምስ’ቲ ኢትዮጵያ ኣብ ልዕሊ ኤርትራ ዘካየደቶ ኩለንትናዊ ዕንወትን: ክሳብ ነቲ ክቡር ነጻነት ኤርትራ ዘጓናጸፉ ዝተቐብርሉ ሓርበኛታት ስውኣት ዝርከብሉ መቓብር ሓርበኛታት ምስ ዝፈሓረት ሃገር ብምምሕዛው: ኢትዮጵያ ናይ መትከል መሓዛና ኢያ: ብዘይ ኣፍልጦ ናታ ኸኣ: ነጻነት ክውን ኣይምኾነን እናበሉ ዝደጋግሙ ሓይልታት: ካብ ኩሉ ፖለቲካዊ ሱታፌ ናይታ ሃገር ንኸይሳተፉ ዝኽልክል ሕጊ ንምስፋር ዝዓለመ ክኸውን ይኽእል::
3.(ክቡር) ፕረዚደንት ኢሰያስ ኣፈወርቂ ባዕሉ ንነብሱ ክሳብ ዕለተ ሞቱ(President-for-life): ነታ ሃገር ከም ፕረዚደንት ኮይኑ ክመርሓሉ ዝኽእል ደረቕ ሕጊ (self-serving-constitution) ንምስፋር ዝዓለመ ክኸውን ይኽእል:-
4.ነቶም ንስልጣኑን ክብረቱን ስግኣት ዘይኮኑዎ ሓይልታት: ብምስሊ እቲ ንሱ ዝደልዮ ፖለቲካዊ ሰልፊ ቕዲ ሃኒጹ: ካብ ውሽጢ እቲ ንሱ ዝደለዮ ማእዝን: ናይ ይምሰል ሰልፍታት ሃኒጹ ዝሳተፍሉ ባይታ ንምጥጣሕ ዝዓለመ ክኸውን ይኽእል: እዚ ኸኣ ከም ተሞኩሮ ኣብዘን ዝስዕባ ሃገራት: ኣልጀርያ: ግብጺ: ቱንዝያ: ሞሮኮ ብተግባር ዝሰርሐ ስልቲ ኢዩ::
እተን ቀንዲ ናይ ሓድሽ ምንዳፍ ቅዋም ክኸውን ይኽእል ኢዩ ኢለ ዘቐመጥክዎ ነጥብታት: እዚ ኣብ ላዕሊ ዝጠቐስክዎ ‘ኳ እንተኾነ: ኣብ ፈለማ ናይ’ዚ ጠንቂ ምንዳፍ ኢለ ኣቐሚጠዮ ዘለኹ ጉዳይ: ናይ ዶክተር በረኸት ሃብተስላሴ ኢዩ:: ንምንታይ ኢዩ ዶክተር በረኸት ሃብተስላሴ ካብ’ቲ ታሪኻዊ ሰነድ ቅዋም ከም ታሪኽ ክሕከኽ ተደልዩ? እቲ ምኽንያት ከ እንታይ ኢዩ? ብናተይ ትንታኔ ናይቶም ኣብ በርሊን ብስም ጉጅለ 13 (G-13) ዝፍለጡ: ናብ ፕረዚደንት ኢሰያስ ኣፈወርቂ ንጉዳይ ስልጣኑ ኣመልኪቶም ኣብ ዝጸሓፍዎ ደብዳቤ: ዶኽተር በረኸት ሃብተስላሴ ሓደ ካብቶም ቀንዲ ኣውራ ብምንባሩ (the principal author): እቲ ጽሑፍ ከኣ ንፕረዚደንት ኢሰያስ ኣፈወርቂ ኣብ ጉዕዞ ናይ ስልጣን ዘመኑ: ናይ መጀመርያ ብድሆ ብምንባሩ: ብፍላይ ከኣ ምስ’ቲ ተኣማንነት ናይ’ቲ ዝቐረበ ሰነድን: ናብ ህዝቢ ድሕሪ ምዝርግሑ: ነዚ ከም ጣኦት ዝምለኽ ዝነበረ ፕረዚደንት ንኽድፈር: ባብ ዝኸፈተት ብምንባራ: ከምኡ ‘ውን ናይ’ታ ዝቆሰለት ሃገር (Wounded Nation) እትብል መጽሓፍ: ደራስን ጸሓፍን ብምዃኑ: ኣብ ታሪኽ ከኣ: እዛ መጽሓፍ እዚኣ ፕረዚደንት ኢሰያስ ኣፈወርቂ ነታ ሃገር ናብ ቁልቁል ምትፍናን ዘሳጥሐን: ምስ ኩለን ጎረባብቲ ሃገራት ናብ ጽርዲ ኩናት ዘእተወን: ነታ ሃገር ብፍጹም ዘዕነዋን ክብረታ ዘዋረዳን ኢዩ ብምባል ዘላለየትን: ዘጋለጸትን መጽሓፍ ብምዃና: ፕረዚደንት ኢሰያስ ኣፈወርቂ ሓደ ካብ’ቲ ሕዱር ቅርሕንቲ ከሕድረሉ ዝኽአለ ነጥቢ ኢዩ::
እምበኣርከስ ኣብ መደምደታ: ሓባራዊ መረዳእታ ክህልወና ክኸውን ኣለዎ ኢለ ዝገልጾ ነገር: እዚ ዝስዕብ ኢዩ: ንሱ ኸኣ:- እቲ ኣብ 1997 ዝጸደቐ ቅዋም: ከም’ቲ ህዝቢ ኤርትራ ተኻቲዑ ዘቖሞ ቅዋም: ጉልበትን ሓንጎልን ተደኺምዎን: ገንዘብ ፈሲስዎን ክነሱ: ንምልዋጡን ንምምሕያሹን ብዝምልከት ከኣ: ሃገራዊ ባይቶ ተኣኪቡ ዝውስኖ ‘ምበር: እዚ ውን ብፕረዚደንት ክቐርብ እንተኾይኑ ‘ውን: ኣቐዲሙ ፕረዚደንት ናብ ሃገራዊ ባይቶ ጠለቡ ድሕሪ ምቕራቡ: ሃገራዊ ባይቶ ኸኣ: ነቲ ናይ ፕረዚደንት ጠለብ ብእወንታ ተቐቢሉ ንምልዋጡ ምስ ዝድግፍ: ክግበር ምተኻእለ ነይሩ:: እንተዘይኮይኑ ግን: ከም’ዚ ሕጂ (ክቡር) ፕረዚደንት ኢሰያስ ኣፈወርቂ ገይርዎ ዘሎ ግን: ቅቡል ኣይኮነን ጥራይ ዘይኮነ: ሕጋዊ መስርሕ ዘይሓለፈ ጉጉይን ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ዘለዎ ንዕቀት ዘርኢ ኢዩ:: ምኽንያቱ:-
  1. መጀመርያ ኣብ ኤርትራ ሃገራዊ ባይቶ (National Assembly) ኣሎ ዲዩ? እቲ መልሲ: የለን ኢዩ::
2.. ሃገራዊ ባይቶ ዝብሃል ካብ ዘይሃለወ ኸኣ: ፕረዚደንት መን ብዝሃቦ ስልጣንን ኢዩ? ነታ ዝነበረት ቅዋም ረጊጹ: ሓድሽ ቅዋም ክነድፍ እማመ ‘ውን ዘይኮነ: ትእዛዝ ዘመሓላልፍ ዘሎ::ስለ’ዚ ነዚ ጉዳይ በዚ መሰረታዊ ናይ ሕጊ ከይዲ ተመልኪትና: ነዚ ፕረዚደንት ኢሰያስ ኣልዒልዎ ዘሎ ሓድሽ ቅዋም ናይ ምንዳፍ ጉዳይ: ብትሪ ክንቋወሞ ኢዩ ዝግባእ:: ነቲ ንዶክተር በረከት ሃብተስላሴ ዝምልከት ግን: ፕረዚደንት ኢሰያስ ዝበለ እንተበለ: ኣብ’ቲ ናይ 1997 ምስንዳእ ቅዋም ብዝምልከት: ኣገዳሲ ተራ ዝተጻወተ ባእታ ብምዃኑ: ኣብ ማህደር ታሪኽ ኤርትራ ስሙ ኩሉ ግዜ ክሰፍር ኢዩ:: ኣዚ ማለት ግን: ዶክተር በረኸት ሃብተስላሴ ኣብ ጉዕዞ ናይ’ዚ ምንዳፍ ቅዋም: ጌጋታት ኣይነበሮን: ወይ ብዙሕ ዘተሓታት ዝምልከቶ ነጥቢ የብሉን ማለት ኣይኮነን:: ብዙሓት ጉዳያት ክህልዉ ይኽእሉ ኢዮም:: ነዚኦም ብዝምልከት ግን: ኣብ ካልእ ኣጋጣሚ ክዛረበሎም መሪጸ ኣለኹ::